Londondagi Schiaparelli ko‘rgazmasi. Moda san’atga aylanganda
Moda allaqachon garderob chegarasidan chiqib ketgan. Pidjak nuqtai nazarga, tufli — nigohga, sumka esa deyarli e’tiqodga aylanishi mumkin. Borgan sari moda madaniyat, tana, ayol erkinligi, fantaziya hamda g‘alati, dadil va noqulay bo‘lish huquqi haqida gapirishimiz mumkin bo‘lgan tilga aylanmoqda.
Agar bu g‘oya bilan chinakam yashagan dizayner bo‘lsa, bu — Elsa Schiaparelli edi
Londonning Victoria & Albert Museum muzeyida dizaynerga bag‘ishlangan “Schiaparelli: Fashion Becomes Art”ko‘rgazmasi ochildi. U modani surrealizm, tajriba va intellektual o‘yin maydoniga aylantirgan ijodkor sifatida tanilgan. Ekspozitsiya Schiaparelli modalar uyining tashkil topganidan bugungi kungacha bo‘lgan tarixini qamrab oladi: unda Elsaning o‘z ishlari bilan birga brendning hozirgi kreativ direktori Daniel Roseberry yaratgan dizaynlar ham namoyish etiladi.
Schiaparelli har doim moda va san’at oralig‘idagi makonda mavjud bo‘lgan. U Salvador Dalí va Jean Cocteau bilan hamkorlik qilgan, go‘zallik va bezovtalik, klassika va absurd chegarasida turgan obrazlar bilan ishlagan. Dalí bilan hamkorlikda yaratilgan, 1938-yilgi Circus kolleksiyasidagi mashhur Skeleton Dress ko‘rgazmaning asosiy eksponatlaridan biri bo‘ladi. Shuningdek, ekspozitsiyada Jean Cocteau eskizi asosida yaratilgan, ikki yuz profili kashta qilingan 1937-yilgi kechki palto ham namoyish etiladi.
Schiaparelli sehrining mohiyati ham aynan shunda: uning buyumlari ko‘pincha juda tushunarli, deyarli klassik siluetlar asosida qurilgan bo‘ladi, biroq bitta kutilmagan ishora ularning idrokini butunlay o‘zgartirib yuboradi. Kechki libos nafis bo‘lishi mumkin — toki unda lobster paydo bo‘lmaguncha. Jaket mukammal bichilgandek ko‘rinishi mumkin — toki uning detallari surrealistik tush parchasini eslatishni boshlamaguncha.
V&A Schiaparelli’ning London bilan aloqasini ham alohida ta’kidlaydi: kurator Sonnet Stanfill so‘zlariga ko‘ra, Buyuk Britaniya dizayner uchun nafaqat matolar, balki mijozlar jihatidan ham muhim manba bo‘lgan, uning Londondagi modalar uyi esa Schiaparelli’ning “shocking” g‘oyalarini Parijdan tashqariga yoyishga yordam bergan.
Ammo bu ko‘rgazma faqat arxivga nazar tashlash sifatida emas, balki muhim hodisa sifatida ham ahamiyatli. U Schiaparelli nega bugun yana hayratlanarli darajada zamonaviy tuyulishini ko‘rsatadi. Moda doimiy ravishda hayrat uyg‘otishning yangi usullarini izlayotgan davrda Elsa Schiaparelli bizga shuni eslatadi: provokatsiya faqat uning ortida g‘oya bo‘lgandagina ishlaydi.
Roseberry aytganidek, “Elsa Schiaparelli’dan avval va keyin” degan davr mavjud. V&A ko‘rgazmasi aynan shuni ko‘rsatishga urinayotgandek: bu shunchaki bitta modalar uyining tarixi emas, balki kiyim nima bo‘lishi mumkinligi haqidagi tasavvurni o‘zgartirgan ayolning hikoyasi.
Ehtimol, aynan shuning uchun Schiaparelli hanuz o‘tmish emas, balki juda erta kelgan kelajakdek ko‘rinadi.
Ko‘rgazma 2026-yil 8-noyabrgacha davom etadi.
Courtesy of photo: https://www.vam.ac.uk/exhibitions/schiaparelli
