Qo‘rquvsiz
Tog‘ chang‘isi yo‘laklaridan tashqarida Sheina Vaspi go‘zallik, o‘zini ifoda etish va o‘zligicha ko‘rilish erkinligi haqida so‘zlaydi.
Paralimpiya tog‘ chang‘ichisi Sheina Vaspi go‘zallik va o‘zining turli qirralarini namoyon etish jasorati haqidagi Without Fear fotosessiyasining qahramoniga aylandi. U chang‘i sportini ilk bor o‘n olti yoshida kashf etgan, ammo sport hech qachon uning butun shaxsiyatini belgilamagan. Suhbatimizda Sheina moda, o‘z tanasiga munosabati va nima uchun «ilhomlantiruvchi» degan ta’rif ba’zan boshqalarga undagi inson va sportchini ko‘rishga xalaqit berishi haqida so‘zlaydi.
Siz Paralimpiya tog‘ chang‘ichisisiz, ammo sport hayotingizning faqat bir qismi. O‘zingizni unvonlar va yutuqlardan tashqarida qanday ta’riflaysiz?
Sport menga juda katta ta’sir ko‘rsatgan, ammo u hech qachon mening butun borlig‘imni ifodalamagan. Men tanlagan ishiga bor kuchini bag‘ishlaydigan insonman. Ko‘p yillar davomida hayotimda sport deyarli barcha o‘rinni egalladi, ijod, fotografiya, moda va dunyoga qiziqishim esa ikkinchi planda qoldi.
Men doim go‘zallikni payqaganman — nafaqat tashqi ko‘rinishda, balki odamlarda, ularning hikoyalarida va kichik detallarda ham. O‘zimning yangi qirralarimni kashf etish erkinligini saqlab qolish men uchun muhim. Sport shaxsiyatimning bir qismi, ammo imkoniyatlarimning chegarasi emas.
Tog‘ chang‘isi hayotingizga qanday kirib kelgan? Bugun yonbag‘irda bo‘lish siz uchun nimani anglatadi?
Men kichik bir tog‘ yaqinida ulg‘ayganman. Qor yetarlicha yoqqanida, odamlar u yerda chang‘i uchishardi. Men uni yillar davomida xonam derazasidan ko‘rib kelganman, ammo bu olam menga juda uzoq tuyulardi.
Qarindoshim va bir alpinist orqali adaptiv chang‘i sportini sinab ko‘rish imkonini bergan tashkilot bilan tanishdim. O‘shanda o‘n olti yoshda edim. Bir oyoqda ilk bor chang‘i uchganimda, go‘yo meni anchadan beri kutayotgan olamga kirib qolgandek bo‘ldim.
Professional sport uchun o‘n olti yosh — ancha kech boshlanish. Bundan tashqari, men qishki sport turlari haqida kam ma’lumotga ega bo‘lgan muhitda ulg‘ayganman. Shu sababli tog‘ men uchun chang‘i uchishning o‘zidan ham ko‘proq narsani anglatadi. U menga boshlagan joyimiz qayerga yetib borishimizni belgilab bermasligini eslatadi.
Sizning hikoyangizni ko‘pincha «matonat» va «ilhom» so‘zlari bilan tasvirlashadi. Bunga qanday qaraysiz?
Odamlar «ilhom» so‘zini juda oson ishlatishadi. Ba’zan nogironligi bor insonning oddiy bir ishni bajarayotganini ko‘rishning o‘zi unga «Siz juda ilhomlantirasiz», deyish uchun yetarli bo‘ladi.
Mening hikoyam kimgadir chindan ham kuch berishini qadrlayman. Ammo bu so‘z faqat nogironligim sababli avtomatik ravishda aytilsa, meni cheklab qo‘yadi. Paralimpiya sportida odamlar ba’zan avval nogironlikni, keyin esa sportchini — uning iste’dodi, intizomi, intilishi va mehnatini ko‘rishadi.
Men start chizig‘ida odamlarni ilhomlantirish uchun turmayman. Men u yerda eng yaxshi natijamni ko‘rsatish uchun turaman. Agar kimdir keyinchalik mehnatimni, yiqilishlarimni, qo‘rquvimni va qat’iyatimni ko‘rib, ulardan ilhom olsa, bu so‘z men uchun haqiqiy ma’noga ega bo‘ladi.
Ushbu fotosessiyaning g‘oyasi — go‘zallik qo‘rquv tugagan joyda boshlanadi. O‘z tanangizga munosabatingiz qanday o‘zgargan?
Bolaligimda boshqalarning tanamga nisbatan noqulayligi mening ham noqulayligimga aylanmasligi kerakligini tushunganman. Bolalar tikilib qarashar, pichirlashar, ayrim o‘qituvchilar esa jamoaga osonroq qo‘shilishim uchun nogironligimni yashirishni maslahat berishardi.
O‘ylashimcha, o‘zimga bo‘lgan munosabat oilamda shakllangan. Otam protezimga deyarli taqinchoqdek qarashni o‘rgatgan: u o‘ziga xos, shaxsiy va yashirish shart bo‘lmagan narsadir.
Albatta, tanamga munosabatim yillar davomida o‘zgardi. Boshqalar kabi, men ham ba’zi kunlari o‘zimni go‘zal his qilaman, ba’zi kunlari esa yo‘q. Bugun tushunaman: o‘ziga ishonch har kuni oynadagi aksingni yoqtirish degani emas. U o‘zing bilan qanday gaplashishingda namoyon bo‘ladi. Men uchun go‘zallik o‘zligimiz uchun uzr so‘rashni to‘xtatganimizda boshlanadi.
Moda va shaxsiy uslub sizga nima beradi?
Sportda odamlar odatda kuch, intizom, tezlik va natijani ko‘rishadi. Moda esa menga boshqa qirralarimni ko‘rsatish imkonini beradi. Ba’zan nafis, ba’zan dadil yoki kutilmagan bo‘lishni xohlayman. Ba’zida esa shunchaki kayfiyatimga qarab kiyinaman.
Kiyim inson haqida so‘zsiz hikoya qilishi mumkin. Sportda tanam nimalarga qodirligini ko‘rsataman. Moda orqali esa shu tanada o‘zimni qanday his qilishimni ifodalayman.
Muvaffaqiyatsizlikdan keyin mashg‘ulotlarga qaytishga sizga nima yordam beradi?
Bu har doim ham oson emas. Hatto ko‘ngilsizlikka qanday munosabat bildirish kerakligini bilganimda ham, ertasi kuni yana ishga kirishish qiyin bo‘lishi mumkin. Shunday paytlarda odatiy tartibim menga tayanch bo‘ladi: mashq qilish, o‘rganish va oldinga yurish.
Yillar davomida natija mening qadrimni belgilamasligini tushundim. G‘alaba meni yaxshiroq insonga, mag‘lubiyat esa yomonroq insonga aylantirmaydi. Har bir muvaffaqiyatsizlikdan hech bo‘lmasa bitta saboq olib, uni keyingi startga o‘zim bilan olib borishga harakat qilaman.
Sizningcha, moda va mediadagi nogironligi bor insonlar tasvirida nima yetishmayapti?
Ularning ishtiroki har safar hissiy xabar yetkazishi shart bo‘lmasligini istardim. Nogironligi bor insonning moda hikoyasida paydo bo‘lishi doim qiyinchiliklarni yengish haqidagi hikoyaga aylanishi kerak emas. Ba’zan u shunchaki fotosessiyaga mos keladi — chunki u go‘zal, qiziqarli, iste’dodli va o‘z uslubiga ega.
Protez albatta cheklov ramzi bo‘lishi shart emas. U insonning xususiyatlaridan biri bo‘lishi mumkin. Haqiqiy o‘zgarish nogironligi bor insonlarga ham boshqalar kabi turlicha bo‘lish erkinligi berilganda yuz beradi: kuchli va zaif, noodatiy va oddiy — shunchaki o‘zi bo‘lish erkinligi.
Qahramon — Sheina Vaspi
Ijodiy direktor va garderob stilisti — Liya Polonsky
Fotograf — Michal Sharon
Vizajist — Yarden Apelman
Kiyim va aksessuarlar — Loni Vintage, Eli7hats, Liya Polonsky, Shay Shoy, Michal Sharon
